Kripto Marka Hükümsüzlüğü | SMK Kötü Niyet BAM Kararı 2026

6769 Sayılı SMK Kapsamında Marka Hükümsüzlüğü ve Nisbi Ret Sebepleri

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, tescilli bir markanın hükümsüz kılınabilmesini iki temel başlık altında düzenlemektedir: mutlak red sebepleri ve nisbi red sebepleri. Kripto sektöründe karşılaşılan hükümsüzlük talepleri büyük çoğunlukla nisbi red sebepleri zeminine oturmaktadır; zira mesele iki farklı tarafın marka hakkı çatışmasına dayanmaktadır.

SMK Madde 6 ve Nisbi Red Sebepleri

SMK md. 6/1, önceki tarihli tescilli bir markayla aynı veya benzer işaretin, aynı veya benzer mal ve hizmetlerde tescil başvurusuna itiraz hakkını önceki hak sahibine tanır. Bu hüküm kripto sektörüne şöyle uygulanır: Türkiye’de 36. sınıfta (finansal ve parasal hizmetler) tescilli bir kripto borsası adı, aynı sınıfta yapılacak yeni bir tescil başvurusuna karşı mutlak bir itiraz zemini oluşturur. SMK md. 6/3 ise tescilsiz markalara da sınırlı biçimde koruma tanır: başvuru tarihinden önce ticaret sırasında kullanım yoluyla hak elde edilmişse bu işaret sahibi itiraz hakkına sahiptir. Ancak bu hakkın kullanılabilmesi için Türkiye’deki kullanımın fasılasız, yoğun ve geniş coğrafyalı olduğunun fatura ve katalog gibi somut delillerle ispat edilmesi zorunludur.

SMK Madde 25: Hükümsüzlük Davası

SMK md. 25 kapsamında bir kripto markasının hükümsüzlüğü talep edilebilmesi için temel koşullar şunlardır: önceki tarihli bir hak sahibinin (tescilli marka, tescilsiz ancak ciddi kullanımla hak kazanılmış marka veya tanınmış marka) varlığı; davalı marka ile önceki hak arasında yeterli benzerlik ve mal/hizmet ayniyeti/benzerliğinin bulunması; bu benzerliğin ilgili tüketici kesiminde karıştırılma ihtimali yaratması. Alternatif olarak, davalının markayı kötü niyetle tescil ettirdiğinin somut delillerle ispatlanması da hükümsüzlük zemini oluşturabilir.

Kripto Projelerine Özgü Hükümsüzlük Senaryoları

Token ismi gaspı: bilinen bir kripto projesinin token adının, proje lansmanından önce Türkiye’de tescil ettirilmesidir. Borsa adı gaspı: küresel bir borsanın Türkiye pazarına girmeden önce yerel rakibinin aynı ya da benzer adı tescil ettirmesidir. Cüzdan markası gaspı: tanınmış donanım cüzdanı veya yazılım cüzdanının Türkiye’deki isim hakkının başkasınca tescil edilmesidir. Emsal kararda tam bu son senaryo yaşanmıştır: Singapur merkezli global bir dijital varlık borsasının markası, aynı kripto para sektöründe faaliyet gösteren yerli bir şirket yetkilisi tarafından 36. sınıfta tescil ettirilmiştir.

İstanbul BAM 44. Hukuk Dairesi Kararı Işığında “Kötü Niyet” ve “Küresel Tanınmışlık” Dengesi

Davanın Arka Planı: Global Borsa ile Yerli Tescil Çatışması

Davacı, 2013 yılında kurulmuş Singapur merkezli global bir dijital varlık borsasıdır. Borsa, WIPO nezdinde 12.12.2017 tarihinde 9, 35, 36, 38, 41 ve 42. sınıflarda marka tescili yaptırmıştır. Türkiye’de 36. sınıfta tescil başvurusu yapılmış, ancak davalının marka tescili nedeniyle bu başvuru reddedilmiştir. Davalı şirket, 31.05.2018 başvuru tarihiyle markayı 35. ve 36. sınıflarda tescil ettirmiştir. Davalı şirketin yetkilisi, aynı zamanda Türkiye’nin tanınmış kripto para borsalarından birinin ortağı ve yönetim kurulu başkanıdır. Davacı, bu durumun kötü niyetin açık göstergesi olduğunu ileri sürmüştür.

Küresel Bilinirlik Türkiye’de Hak Doğurur mu?

Emsal kararın ilk ve en temel tespiti ülkesellik ilkesiyle ilgilidir. Mahkeme şu prensibi açıkça hükme bağlamıştır: marka korumasında markaların ülkeselliği ilkesi geçerlidir; bir hak sahibi markasını hangi ülkede korumak istiyorsa o ülkede tescil başvurusunda bulunması gerekir. Aynı işaretin bir ülkede A kişisi, diğer ülkede B kişisi adına tescilli olması mümkündür. Yurt dışındaki tesciller ve tanınmışlık, Türkiye’de hak sahipliği doğurmaz.

Türkiye’nin taraf olduğu 1883 tarihli Paris Sözleşmesi’nin 1. mükerrer 6. maddesi ve TRIPS Sözleşmesi’nin 16. maddesi kapsamında istisnai bir koruma mevcuttur: Türkiye’de tescilsiz bile olsa tanınmış marka statüsü kazanılmışsa bu korumadan yararlanılabilir. Ancak bu korumadan yararlanmanın koşulu nettir: davalının marka başvuru tarihinden önce Türkiye’de ilgili sektörde tanınmış marka olunduğunun somut delillerle ispatlanması zorunludur.

Emsal davada mahkeme, davacının tanınmışlık iddiasını destekleyen delilleri tek tek değerlendirmiştir: Türkçe web sayfalarının varlığı, Ekşi Sözlük’teki kullanıcı yorumları, sektörel haberler ve WIPO tescili. Bu unsurların hiçbiri tek başına Türkiye’de ciddi kullanım ve tanınmışlık için yeterli kabul edilmemiştir. Kararda vurgulanan kritik tespit şudur: davacıya ait internet sitesine Türk vatandaşlarınca erişim sağlanabilmesi, markanın Türkiye’de kullanımı olarak değerlendirilemez. Türkçe linklerin bulunması, marka başvuru tarihinden önce Türkiye’de ticari faaliyetin varlığını kanıtlamaz.

Hükümsüzlük Davalarında İspat Yükü: Kötü Niyetin Üç Somut Unsuru

Emsal kararın ikinci kritik kırılımı, kötü niyet kavramının içeriğine ilişkindir. Mahkeme, yerleşik Yargıtay içtihadına atıfla kötü niyetin kapsamını kesin hatlarıyla belirlemiştir. Buna göre kötü niyetli marka tescilinden söz edebilmek için şu üç durumdan birinin somut delillerle ispat edilmesi zorunludur.

Birincisi, pazarı kapatma kastı: marka başvurusunda bulunan kişinin, markaya konu mal ve hizmeti üretip pazarlamaktan ziyade başkalarının ticaretine engel olmak amacıyla hareket etmesi. İkincisi, şantaj ve haksız kazanç: tescil yoluyla gerçek hak sahibinden haksız para koparmaya çalışmak ya da lisans bedeli talep etmek. Üçüncüsü, güven ilişkisinin kötüye kullanımı: vekâlet, bayilik, distribütörlük, acentelik vb. ilişkiler nedeniyle kendisine duyulan güvene ve ticari dürüstlük kuralına aykırı davranmak.

Emsal davada davacı, davalının aynı kripto sektöründe faaliyet göstermesinin ve marka sahibinin tanınmış bir borsanın yöneticisi olmasının kötü niyetin kendiliğinden kanıtı olduğunu savunmuştu. BAM bu argümanı reddetmiştir. Kararda açık biçimde belirtildiği üzere: tescilin tek başına kötü niyetin emaresi olarak kabul edilemeyeceği; bunun dışında kötü niyetin ispatına dair az yukarıda sayılanlara benzer karine teşkil edecek bir davranışta bulunduğuna dair somut delil bulunmadığı tespit edilmiştir. Başka bir deyişle, sektör bilgisi ve yakınlığı kötü niyeti otomatik olarak ispat etmez.

İlk Derece Mahkemesi Gerekçesinin Denetimi

BAM, inceleme kapsamını HMK md. 355 uyarınca istinaf sebepleriyle sınırlı tutmuştur. Davacı istinaf dilekçesinde üç temel argüman öne sürmüştür: bilirkişi heyetinin tanınmışlık yönünde görüş bildirdiği, SMK md. 6/6’nın ticaret unvanı çekirdek unsuru bakımından uygulanması gerektiği ve kötü niyetin ayrıca tanınmışlıktan bağımsız olarak değerlendirilmesi gerektiği. BAM bu argümanların hiçbirini yerinde bulmamıştır.

Bilirkişi raporlarına ilişkin değerlendirmede mahkeme, bilirkişi görüşlerinin delilleri yorumlayan teknik kanaatler olduğunu; ancak asıl değerlendirmenin dosyaya sunulan somut delillerin bütünü üzerinden yapılması gerektiğini vurgulamıştır. Bilirkişi raporunda “sektörel bazda bilinen marka” ifadesi kullanılmış olsa da bu tespit, Paris Sözleşmesi kapsamında tanınmış marka standardını karşılamamaktadır. Tanınmışlık, sektör profesyonelleri arasındaki bilinirlikten öte, Türk tüketici kitlesinin geniş kesiminde tanınan bir marka olmayı gerektirmektedir.

Kripto Marka Hükümsüzlüğünde İspat Rehberi: Durum, Hukuki Karşılığı ve BAM 2024’e Göre İspat Şartı

Kripto Girişimlerinin Markalarını Küresel ve Yerel Ölçekte Korumasının 4 Altın Kuralı

Emsal kararın en güçlü öğretisi şudur: marka gaspına maruz kaldıktan sonra hükümsüzlük davası kazanmak, önlem alarak gaspı önlemekten çok daha güç ve maliyetlidir. Kripto projelerinin marka stratejilerini nasıl kurmaları gerektiğini dört temel kural çerçevesinde ele alıyorum.

• 1
  Proje İsmi Belirlenir Belirlenmez Eş Zamanlı Türkiye ve WIPO TesciliEmsal davada yaşanan krizin tek önlemi, davacı küresel borsanın Türkiye’deki tescil başvurusunu yapmadan önce davalının aynı markayı tescil ettirmesiydi. Bu gecikme tüm hukuki sürecin temel nedenidir. Kripto projeleri için token veya platform adı belirlenir belirlenmez, en geç White Paper yayımından önce Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde Türkiye tescil başvurusu yapılmalıdır. Eş zamanlı olarak WIPO Madrid Protokolü kapsamında uluslararası başvuru yapılması, global projenin hedeflediği tüm ülkelerde aynı anda marka zırhı oluşturur. Madrid Protokolü, 130’dan fazla ülkeyi tek bir başvuruyla kapsayan maliyet etkin bir araçtır ve kripto projeleri için vazgeçilmez bir koruma mekanizmasıdır.

• 2
  Kripto Ekosistemi İçin Doğru Nice Sınıflarının SeçilmesiMarka tescilinin değeri, seçilen sınıfların kapsamıyla doğru orantılıdır. Emsal karardaki davacı WIPO başvurusunu 9, 35, 36, 38, 41 ve 42. sınıflarda yapmıştı; Türkiye başvurusu ise 36. sınıfta reddedildi. Kripto projeleri için zorunlu minimum sınıflar şunlardır: 9. sınıf (blokzincir yazılımları, cüzdan uygulamaları, donanım cüzdanları), 36. sınıf (finansal ve parasal hizmetler, kripto varlık alım satım hizmetleri, dijital cüzdan yönetimi), 38. sınıf (blokzincir ağ hizmetleri, veri iletim hizmetleri), 42. sınıf (yazılım geliştirme, akıllı sözleşme hizmetleri, SaaS). Öte yandan 35. sınıf (reklamcılık ve iş yönetimi) ve 41. sınıf (eğitim ve yayıncılık) NFT ve içerik odaklı projelerde ek koruma sağlar.

• 3
  TÜRKPATENT Bültenlerinin Düzenli Marka İzleme ile Takip EdilmesiTescil başvurusu yaptıktan sonra iş bitmez. TÜRKPATENT Resmi Marka Bülteni’nde her ay yüzlerce yeni tescil başvurusu yayımlanmaktadır. Markanızla fonetik veya görsel benzerlik taşıyan başvuruların tespit edilmesi ve iki aylık itiraz süresi içinde gerekçeli itiraz dilekçesinin sunulması, hükümsüzlük davasından çok daha hızlı ve az maliyetli bir koruma mekanizmasıdır. Bu takip görevi, marka izleme hizmeti sunan bir kripto hukuku avukatı ya da uzman fikri mülkiyet bürosu aracılığıyla otomatikleştirilebilir. Emsal davada davacının iki aylık itiraz süresini kullanmaması, kararı önemli ölçüde etkileyen bir faktör olarak mahkeme tarafından da kayıt altına alınmıştır.

• 4
  Marka Gaspı Tespit Edildiğinde Kötü Niyet Delillerini Derhal ToplamakBir marka gaspıyla karşılaşıldığında, hükümsüzlük davasını kazanmanın yolu kötü niyet delillerini hızla ve eksiksiz toplamaktan geçmektedir. Bu delillerin üç kategoride belgelenmesi gerekir: pazarı kapatma kastının göstergeleri (davalının dava açılmadan önce lisans bedeli teklif etmesi, markayı satışa sunması), taraflar arasındaki ticari ilişki (varsa eski ortaklık, distribütörlük, acentelik sözleşmeleri), davalının marka tescil başvurusu tarihinde öne çıkan markanın varlığından haberdar olduğunu gösteren kayıtlar (sosyal medya takipleri, konferans katılım kayıtları, sektör yayınları). Bunlara ek olarak, Türkiye’deki tanınmışlığı destekleyen deliller de aynı anda toplanmalıdır: Türkiye’ye yönelik vergi kayıtları, Türk müşteri sözleşmeleri, Türkiye’de düzenlenen etkinlik sponsorlukları. Bu süreçte SMK md. 25/4’ün sunduğu kritik avantaj göz ardı edilmemelidir: kötü niyetin ispatı halinde 5 yıllık süre sınırı kalkar ve her zaman dava açılabilir.

Hükümsüzlük Davasında Süre Rejimi ve Kötü Niyetin Özel Statüsü

SMK md. 25/3 uyarınca marka hükümsüzlük davası genel kural olarak tescil tarihinden itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; dolayısıyla mahkemece resen gözetilir. Yalnızca gerçek hak sahipliği iddialarına dayalı hükümsüzlük taleplerinde bu süre geçirilmişse dava esastan incelenmeden reddedilebilir.

Ancak SMK md. 25/4, kripto marka gaspı davalarında son derece stratejik bir istisna yaratmaktadır: tescil kötü niyetle yapılmışsa bu 5 yıllık süre uygulanmaz. Bu istisna iki kritik sonuç doğurmaktadır: birincisi, kötü niyetin ispatı yalnızca esasa ilişkin bir avantaj değil, aynı zamanda zamanaşımı engelini aşmanın tek hukuki yoludur. İkincisi, davacının kötü niyeti ispat etmesi halinde tescilden yıllar sonra bile hükümsüzlük davası açılabilmektedir.

Bu düzenleme, kripto sektörüne özgü önemli bir pratik sonuç doğurmaktadır: markanızın Türkiye’de başkasınca tescil ettirildiğini geç fark ettiyseniz ve 5 yıl geçmişse, davanızı kazanmanın tek yolu kötü niyeti ispat etmektir. Bu yüzden kötü niyet delillerini toplama çalışması, hükümsüzlük davasını açmadan önce tamamlanması gereken en kritik hazırlık adımıdır.

Hükümsüzlük davalarında görevli mahkeme SMK md. 156/1 uyarınca Fikrî ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’dir. Bu mahkemelerin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Kripto para dolandırıcılığı ve marka gaspı vakalarında delil tespiti ve ihtiyati tedbir kararları, hükümsüzlük davası öncesinde ayrıca talep edilebilen koruyucu mekanizmalardır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)