Kripto Varlıklar ve Miras Hukuku: Dijital Çağın Miras Rehberi 2025

Konuya dair kitap yazılacak kadar bilgi ve tecrübe aktardığımız bu yazımızda, konuyu tüm yönleriyle ele alarak hem teknik hem hukuki çerçevede kapsamlı bir perspektif sunmaya çalıştık. Yazımıza geçmeden evvel kısa bir girizgah yaparak başlamak istiyoruz.

Kripto paraların ve kripto varlıkların hukuken miras bırakılabilir olduğu ve terekenin (ölenin malvarlığı) bir parçasını oluşturduğunda netlik bulunmaktadır. Yani kripto varlıklar miras bırakılabilir ve mirasçılara intikal ettirilmesi gerekmektedir. Ekonomik bir değere sahip olmaları ve parayla ölçülebilmeleri nedeniyle, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 599. maddesinin 2. fıkrasında yer alan “diğer malvarlığı hakları” kapsamında değerlendirilmektedirler. Bu görüş, hem doktrinde hem de yargı kararlarında destek bulmaktadır.

Bu sonuç;

• Türk Medeni Kanunu kapsamında, Terekenin tüm malvarlığı değerlerini kapsayan geniş tanımı,
• Gelir İdaresi Başkanlığı’nın kripto varlıkları veraset ve intikal vergisine tabi tutan açık görüşü,
• Kripto varlıkların “finansal varlık” olarak son yasal düzenlemelere konu olması,
• Birçok farklı davada mirasçılar lehine kararlar almamız ve bu konuda yargı kararlarının artmaya başlaması

gibi sebeplerle desteklenmektedir.

Kripto varlıkların miras yoluyla intikalinde karşılaşılan temel zorluk, hukuki niteliğinden çok, bu varlıkların tespiti, değerlemesi ve mirasçılara fiilen devredilmesi gibi teknik ve pratik meselelerdir. Bu nedenle, mirasçıların tereke tespiti davalarında murisin dijital malvarlığı hakkında da araştırma yapılmasına uzman bir hukukçu yardımıyla özen göstermeleri ve bu varlıklara erişim için gerekli teknik ve hukuki yolları kullanmaları önem arz etmektedir.

Giriş: Dijital Varlıklar, Kripto Varlıklar ve Miras Hukukunun Kesişimi

Kripto varlıklar, son yılların en dikkat çekici finansal ve teknolojik yeniliklerinden biri olarak hayatımıza girmiş, geleneksel ekonomik yapıları derinden etkilemiştir. Bitcoin ile başlayan bu dijital devrim, Ethereum, NFT’ler ve merkeziyetsiz finans (DeFi) gibi çok çeşitli uygulamalarla genişlemeye devam etmektedir. Ancak bu hızlı büyüme, beraberinde hukuki belirsizlikleri ve yeni nesil miras sorunlarını da getirmiştir. Geleneksel miras hukuku, yüzyıllardır fiziksel varlıkların intikalini düzenlerken, dijital dünyanın soyut ve merkeziyetsiz doğası, mevcut yasal çerçeveleri zorlamaktadır.

Bu makale, kripto varlıkların miras hukuku açısından taşıdığı önemi, Türkiye’deki ve uluslararası düzeydeki güncel hukuki yaklaşımları, miras sürecinde karşılaşılan zorlukları ve bu zorluklara yönelik çözüm önerilerini kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Dijital çağın getirdiği bu yeni varlık sınıfının miras yoluyla intikali, hem bireyler hem de hukuk profesyonelleri için yeni bir ufuk açmakta, geleceğin miras planlamasına ışık tutmaktadır.

Kripto Varlık Nedir ve Hukuki Statüsü

Öncelikle konuyu doğru anlamak için kripto varlık kavramına kısaca değinelim. Kripto paralar (örneğin Bitcoin, Ethereum gibi) blokzincir teknolojisiyle oluşturulan, merkezi bir otoriteye bağlı olmayan dijital değerlerdir. Herhangi bir devlet tarafından resmî para birimi olarak ihraç edilmedikleri için, hukukî açıdan klasik anlamda “para” olarak kabul edilmezler.

Nitekim 16 Nisan 2021 tarihli yönetmelikte Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, kripto varlıkları “itibari para, elektronik para, menkul kıymet veya ödeme aracı olarak nitelendirilmeyen gayri maddi varlıklar” olarak tanımlamıştır. Yani Türk hukukunda kripto paralar gayrimaddi (maddi olmayan) varlık kategorisinde değerlendirilmektedir.

Bu durumda kripto paralar ne resmi bir döviz ne de menkul kıymet sayılır; ancak ekonomik bir değere sahip dijital varlıklar oldukları da açıktır. Hukuken eşya (mal) sayılıp sayılmayacakları doktrinde tartışılmıştır. Çünkü eşya kavramı klasik olarak fiziksel cismani varlığı olan şeyleri ifade eder. Kripto paraların elle tutulur bir varlık olmaması nedeniyle bazı görüşler bunları eşya saymanın zor olduğunu belirtse de ekonomik değer taşıdıkları için kıyasen taşınır mal hükümlerinin uygulanabileceği de savunulmaktadır. Özetle, kripto varlıkların mevcut yasal statüsü bir miktar belirsizlik içerse de ekonomik bir değer ifade eden dijital varlıklar oldukları hukuken kabul gören bir noktadır.

Kripto varlıkların eşya olarak tanımlanabilirliğine dair ufuk açıcı bir tartışma:

Burada cismani olmayan ama hukuken taşınmaz-eşya kabul edilen teknik bir noktaya değinmek ufuk açıcı bir tartışmayı ortaya koymak istiyoruz. Hukukumuzda 30 yıl ve üzeri kurulan üst hakkı tapu kütüğüne taşınmaz olarak kaydedilebilecektir. Yani üst hakkı dediğimiz mefhum-kavram her ne kadar cismani bir hak olmasa da yani fiziksel bir varlığı olmasa da sürekli ve bağımsız bir hak olarak, 30+ yıl şeklinde kurulduğunda taşınmaz niteliği kazanıp eşya statüsüne girebilmektedir. Bu nokta hukukumuzda yer alan ve fiziksel varlığı olmayan bir değerin, hakkın eşya-taşınmaz sayıldığı tek istisnadır.

TMK Madde 826/3: Üst hakkı, bağımsız ve sürekli nitelikte ise üst hakkı sahibinin istemi üzerine tapu kütüğüne taşınmaz olarak kaydedilebilir. En az otuz yıl için kurulan üst hakkı, sürekli niteliktedir.

Bu istisnadan yola çıkarak herhangi bir hakkın yahut değerin fiziksel varlığa sahip olmasa da hukuk düzenimizde eşya olarak kabul edilebileceğini söyleyebiliriz.

Miras Hukukunun Temel İlkeleri ve Kripto Varlıklara Uygulanması

Kripto varlıkların miras yoluyla intikali, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) temel miras hukuku ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmektedir.

Türk Medeni Kanunu’nda Miras Hukuku İlkeleri

Türk miras hukuku, mirasın kazanılması ve yönetilmesi konusunda belirli temel ilkeler üzerine kurulmuştur.

Külli Halefiyet İlkesi

Türk Medeni Kanunu’nun 599. maddesi uyarınca, mirasçıların miras bırakanın ölümü anında tüm malvarlığı hak ve borçlarını bir bütün halinde doğrudan doğruya ve kanun gereğince kazanması “külli halefiyet” ilkesi olarak adlandırılır. Bu ilke, mirasın bir an için bile sahipsiz kalmasını önlemeyi amaçlar ve mirasçıların herhangi bir irade açıklamasına veya kamusal tahsise ihtiyaç duymadan terekeyi kazanmalarını sağlar. Mirasçılar, miras bırakanın borçlarından ötürü tüm malvarlıklarıyla sorumlu tutulur, bu da külli halefiyetin önemli bir sonucudur.

Miras Ortaklığı ve Elbirliğiyle Mülkiyet

Birden çok mirasçı bulunması halinde, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar, mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir. Bu duruma “miras ortaklığı” denir ve mirasçılar terekeye “elbirliğiyle” sahip olurlar.  Elbirliğiyle mülkiyet rejiminde, mirasçılar terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf etmek zorundadırlar; yani hiçbir mirasçı tek başına tereke üzerindeki bir varlık üzerinde tasarruf yetkisine sahip değildir. Bu durum, kripto varlıkların miras sürecinde mirasçılar arasında oybirliği gerekliliğini ortaya çıkarır ve pratik zorluklara yol açabilir.

Kripto Varlıkların Mirasa Konu Olabilirliği

Türk hukukunda kripto varlıkların miras hukukuna konu edilebilirliğine dair özel bir düzenleme bulunmamaktadır.¹⁷ Ancak, bu durum kripto varlıkların miras edilemeyeceği anlamına gelmez.

1. Ekonomik Değer Taşıyan Varlık Niteliği
   Türk Medeni Hukuku’nda maddi değeri olan her şey miras olarak kabul edilmektedir.¹⁵ Kripto varlıklar, her ne kadar fiziksel bir varlığa sahip olmasalar da, ekonomik bir değere sahiptirler ve alım satıma konu olabilirler.⁸ Bu ekonomik değer taşıma özelliği nedeniyle, kripto varlıkların da diğer malvarlığı kapsamında değerlendirilerek mirasçılara intikal etmesi söz konusudur.¹⁵ Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından verilen özelgelerde de kripto varlıkların bir sahibinin olduğu ve ekonomik değer taşıdığı, dolayısıyla veraset intikal vergisinin konusu kapsamında değerlendirilebileceği açıkça belirtilmiştir.⁹
2. Özel Düzenleme Eksikliği ve Genel Hükümlerin Uygulanması
   Türkiye’de kripto varlıkların miras hukukuna ilişkin net bir yasal çerçeve bulunmamakla birlikte, mevcut mevzuatta özel bir düzenlemenin olmaması, genel miras hükümlerinin uygulanmasına engel teşkil etmemektedir.¹⁷ Bu durum, TMK’nın külli halefiyet ilkesi uyarınca mirasçıların, miras bırakanın ölümü anında tüm malvarlığı hak ve borçlarını bir bütün halinde kazandığı prensibine dayanmaktadır.¹⁵ Dolayısıyla, kripto varlıklar da bu genel hükümler çerçevesinde mirasçılara intikal edebilir.¹⁸ Ancak, miras bırakılacak özel anahtarların güvenli bir şekilde saklanması ve mirasçılara ulaştırılması, mirasçıların haklarının korunması açısından kritik öneme sahiptir.¹⁹

III. Kripto Varlıkların Miras Sürecindeki Zorluklar ve Çözüm Önerileri – 2025

Kripto varlıkların dijital ve merkeziyetsiz doğası, miras süreçlerinde geleneksel varlıklara kıyasla önemli zorluklar yaratmaktadır. Bu zorluklar hem hukuki hem de teknik boyutları içermektedir. Fakat adil bir miras paylaşımı için ve hak kaybının önlenmesi adına olabilecek tüm hukuki ve teknik yolların denenmesi ve miras payı olan kripto varlıkların elde edilmesi doğru olacaktır. Nitekim kripto varlıklar haricinde de tereke tespitinin zor olduğu durumlar doğabilmekte ve terekenin tespitine yarar tüm kurumlara gerekli yazıların yazılması hususu önem arz etmektedir.

Kripto varlıkların miras yoluyla intikalindeki en büyük sorun, hukuki statüsünden ziyade pratik uygulamalardan kaynaklanmaktadır. Bu varlıkların merkeziyetsiz yapısı, şifreleme ile korunması ve genellikle kişisel cüzdanlarda veya yabancı borsalarda tutulması, tereke tespiti sırasında bulunmalarını ve mirasçıların bu varlıklara erişimini zorlaştırmaktadır. Yargıtay’ın tereke tespiti davalarında “mahkemece kendiliğinden malvarlığının bulunabileceği tüm bankalar, tapu müdürlüğü, trafik tescil müdürlüğü, ticaret sicil müdürlüğü… gibi kurumlara yazı yazılarak terekenin mevcudu tespit edilmelidir“ (Yargıtay 14. HD, 2016/6661 E.) şeklindeki yaklaşımının, bilinen kripto para borsalarını da kapsayacak şekilde genişletilmesi gerekmektedir.

Miras Bırakanın Kripto Varlıklarını Tespit Etme Zorluğu

Miras bırakanın kripto varlıklarının varlığını ve konumunu tespit etmek, uygulamadaki ilk ve en büyük sorunlardan biridir.¹⁸ Kripto paralar, merkezi bir kayıt sistemi olmadığı için genellikle sadece sahibinin bildiği cüzdanlarda veya borsa hesaplarında tutulur.¹⁸

1. Özel Anahtarların ve Cüzdan Bilgilerinin Gizliliği
   Kripto varlıklara erişim, “özel anahtar” (private key) adı verilen şifrelenmiş bilgilere bağlıdır.²¹ Bu özel anahtarlar, bir kripto cüzdanının adeta şifresi gibidir ve varlıkların kontrolünü sağlar.²² Eğer miras bırakan bu özel anahtarları güvenli bir şekilde saklamaz ve mirasçılarına ulaştırmazsa, varlıklar kalıcı olarak erişilemez hale gelebilir.¹⁵ Bu durum, QuadrigaCX borsasının kurucusunun vefatı sonrası yaşanan olayda olduğu gibi, büyük finansal kayıplara yol açabilir.²⁵ Özel anahtarların kaybolması veya unutulması, dijital varlıkların sonsuza dek erişilemez kalmasına neden olabilir.²⁴
2. Borsa ve Platform Hesaplarına Erişim
   Kripto varlıklar bir kripto varlık hizmet sağlayıcıda (borsa) veya yeni düzenlemeler akabinde bir saklama kuruluşunda bulunuyorsa, mirasçıların ilgili kuruluşa veraset ilamı, ölüm belgesi ve gereken diğer belgelerle başvurup talepte bulunmaları yeterli olabilir.¹⁵ Ancak, platformların kendi hizmet koşulları (Terms of Service Agreements – TOS) hesap transferini veya yetkisiz taraflarca erişimi yasaklayabilir.²⁶ Bu durum, mirasçıların varlıklara erişimini yasal olarak zorlaştırabilir.²⁶ Bazı platformlar, ölüm belgesi gibi belgelerle hesap kapatma veya dondurma seçenekleri sunsa da, erişim konusunda farklı prosedürler uygulayabilir.²⁸

Hukuki Nitelik Belirsizliğinden Kaynaklanan Sorunlar

Kripto varlıkların hukuki niteliğinin tam olarak belirlenememesi, miras sürecinde çeşitli sorunlara yol açmaktadır.⁷ Kripto varlıkların eşya, para veya menkul kıymet olarak nitelendirilip nitelendirilemeyeceği konusundaki belirsizlikler, miras hukuku uygulamalarını karmaşıklaştırmaktadır.⁷ Özellikle boşanma davaları sırasında mal rejiminin tasfiyesinde veya icra takiplerinde kripto varlıkların hukuki statüsü, hak kayıplarına neden olabilecek sorunlar yaratabilir.⁸ Bu durum, hukuki yardımı zorunlu kılmaktadır.⁸

Kripto Varlıklar İçin Miras Planlaması Önerileri

Kripto varlıkların miras sürecindeki zorlukları aşmak ve miras bırakanın iradesinin yerine getirilmesini sağlamak için kapsamlı bir dijital miras planlaması büyük önem taşımaktadır.²⁰

1. Dijital Varlık Envanteri Oluşturma
   İlk adım, tüm dijital varlıkların kapsamlı bir listesini oluşturmaktır.²⁰ Bu envanter, kripto paralar (Bitcoin, Ethereum vb.), NFT’ler, borsa hesapları, cüzdan bilgileri, kullanıcı adları ve ilgili e-posta adresleri gibi tüm önemli bilgileri içermelidir.²⁰ Bu listenin düzenli olarak güncellenmesi, herhangi bir değişikliği yansıtması açısından önemlidir.²⁴
2. Vasiyetname ve Miras Sözleşmelerine Kripto Varlıkların Dahil Edilmesi
   Kripto varlıkların mirasçılara devredilmesi için vasiyetnameye dahil edilmesi kritik bir adımdır.¹⁵ Vasiyetname, dijital varlıkların nasıl yönetileceğini ve kimlere devredileceğini belirten açık talimatlar içermelidir.²⁸ Bu, mirasçıların varlıklara erişimini ve yönetmesini kolaylaştırır.²⁶ Vasiyetnamede, kripto varlıkların hangi cüzdanlarda veya borsalarda tutulduğu ve erişim için gerekli bilgiler belirtilmelidir.¹⁷
3. Özel Anahtar Yönetimi ve Güvenli Saklama Çözümleri (Çoklu İmza Cüzdanları)
   Özel anahtarların güvenli bir şekilde saklanması ve mirasçılara ulaştırılması, kripto varlıkların intikali için hayati öneme sahiptir.¹⁹ Şifre yöneticileri veya şifreli fiziksel depolama çözümleri gibi güvenli saklama yöntemleri kullanılabilir.²⁴ Çoklu imza (multisig) cüzdanları, işlemlerin onaylanması için birden çok imzanın gerektiği, güvenliği artıran bir çözümdür.³⁰ Bu cüzdanlar, tek bir hata noktasını ortadan kaldırarak varlıkların güvenliğini sağlamaya yardımcı olabilir ve mirasçılar arasında ortak erişim izni vererek süreci kolaylaştırabilir.³⁰
4. Dijital Vasiyetname ve Çevrimiçi Miras Araçları (RUFADAA Modeli)
   Bazı platformlar, kullanıcıların vefat sonrası hesaplarının nasıl yönetileceğini belirlemelerine olanak tanıyan çevrimiçi miras araçları sunmaktadır (örn. Google’ın “Etkin Olmayan Hesap Yöneticisi”).²⁰ ABD’de yaygın olarak kabul gören Revize Tekdüzen Dijital Varlıklara Fiduciar Erişim Yasası (RUFADAA), fiduciar’lara (vasiyetname yürütücüleri, vasiler vb.) dijital varlıklara erişim yetkisi veren üç aşamalı bir yaklaşım sunar.²⁰ Buna göre, öncelik çevrimiçi araçlardaki tercihlere, ardından vasiyetname gibi yasal belgelerdeki açık talimatlara, son olarak ise mahkeme kararına verilir.²⁰ Türkiye’de henüz böyle bir yasal düzenleme olmasa da, bu model dijital miras planlaması için bir yol haritası sunmaktadır.²¹
5. Hukuki Danışmanlık ve Uzman Desteği
   Kripto varlıkların karmaşık hukuki ve teknik yapısı nedeniyle, miras planlaması sürecinde uzman bir bilişim avukatından hukuki yardım almak büyük önem taşımaktadır. Uzmanlar, varlıkların doğru şekilde tespit edilmesi, vasiyetnameye dahil edilmesi, erişim bilgilerinin güvenli bir şekilde yönetilmesi ve olası hak kayıplarının önlenmesi konusunda yol gösterebilir.

Kripto Varlıkların Miras Yoluyla İntikali Nasıl Gerçekleşir?

Miras hukuku açısından kripto varlıkların da prensipte diğer malvarlıkları gibi intikal edeceğini gördük. Ancak işin uygulama boyutunda, dijital varlıkların fiilen mirasçılara aktarılması geleneksel malvarlığına göre daha karmaşık olabilmektedir. Kripto paraların mirasçılara geçişini iki ana senaryoda inceleyebiliriz:

• 1. Merkezi Platformlarda (Borsalarda) Tutulan Kripto Paralar: Eğer vefat eden kişinin kripto paraları, BtcTurk, Binance, Coinbase gibi bir kripto para borsasındaki hesabında duruyorsa, bu nispeten tespit edilebilir ve erişilebilir bir durumdur. Borsalardaki hesaplar kullanıcı bilgileriyle ilişkilendirildiği için, kişinin ölümü halinde hesabındaki varlıklar da tıpkı banka hesaplarındaki para gibi mirasçılara kalır. Elbette borsa bu durumu otomatik kendiliğinden mirasçılara aktarmayabilir; mirasçıların yasal prosedürü takip etmeleri gerekir. Öncelikle mirasçıların Sulh Hukuk Mahkemesi’nden veraset ilamı (mirasçılık belgesi) alması şarttır. Ardından ilgili borsaya, mirasçı olduklarını gösteren bu belgeyle birlikte başvurarak hesap üzerindeki tasarruf hakkını talep etmeleri gerekir. Gerekirse mahkeme, borsaya yazı (müzekkere) yazarak söz konusu dijital varlıkların mirasçılara devrini sağlamaya yardımcı olur. Zaten borsa ortamında tutulan kripto paralarda kullanıcılar özel anahtarları direkt elinde tutmaz; bu anahtarlar borsa tarafından yönetilir. Dolayısıyla borsa, gerekli yasal belgeleri alan mirasçıya, hesaptaki kripto varlığı devredebilir veya çekimine izin verebilir. Nitekim örnek olarak uluslararası bir platform olan Coinbase, hesabı vefat nedeniyle devralmak isteyen mirasçılar için belirli prosedürler ve belge talepleri içeren bir uygulama oluşturmuştur. Benzer şekilde Türkiye’deki kripto borsaları da mahkeme kararına istinaden mirasçılara ödeme yapma veya hesabı devretme yönünde adımlar atmaktadır.
• 2. Kişisel Cüzdanlarda (Soğuk Cüzdan, Donanım Cüzdanı vb.) Tutulan Kripto Paralar: İşin zor kısmı buradan sonra başlıyor. Birçok kripto meraklısı, varlıklarını güvenlik gerekçesiyle banka veya borsa yerine kendi kontrolündeki cüzdanlarda saklamayı tercih eder. Örneğin bir donanım cüzdanında (Ledger, Trezor gibi USB cihazlarda) veya bilgisayar/telefon cüzdan uygulamasında kripto para saklanabilir. Bu tür özel cüzdanlar, bir “özel anahtar” (private key) ve şifre ile korunur. Eğer vefat eden kişi, cüzdanının erişim bilgilerini kimseyle paylaşmadan vefat ederse, mirasçıların o kripto paralara ulaşması teknik olarak neredeyse imkânsızdır. Çünkü merkezi bir otorite yoktur ki mahkeme onlara talimat versin; cüzdana ulaşmanın tek yolu özel anahtarı bilmektir. Şayet cüzdanın şifresi ve anahtarı mirasçıların elinde yoksa, hukuken terekeye dahil olan bu dijital varlık fiilen ulaşılamayan bir değer olarak kalır. Bu durum miras paylaşımında adaletsizlik ve mirasçılar arasında anlaşmazlıklar yaratabilir. Bazı durumlarda bilgisayar mühendisliği yöntemleriyle cüzdanın kırılması gündeme gelebilir; ancak güçlü kriptografik şifrelemeye sahip cüzdanları kırmak genelde mümkün değildir veya çok uzun zaman alabilir. Üstelik mahkemeye başvurup “cüzdan şifresinin kırdırılması”nı talep etmek de hukuken tartışmalı bir yoldur ve pratikte başarı garantisi yoktur. Kısacası, anahtar kelimemiz erişimdir: Mirasçıların elinde anahtar yoksa, dijital cüzdandaki kripto servete fiilen ulaşamayabilirler.

Yukarıdaki senaryolar gösteriyor ki, kripto varlıkların miras yoluyla geçişinde en kritik mesele teknik erişim sorunudur. Hukuken mirasçılar kripto paraların sahibi olsa da, teknolojiye özgü engeller onların bu hakkını kullanmasını engelleyebilir. Bu nedenle hem yasal düzenlemeler hem de kişisel önlemler bu sorunu aşmaya odaklanmaktadır.

Kripto Varlıkların Mirasında Vergi Boyutu (2025 Güncel)

Kripto varlıkların miras yoluyla intikali, vergi yükümlülüklerini de beraberinde getirmektedir. Hem Türkiye’de hem de uluslararası alanda bu konuda farklı yaklaşımlar mevcuttur.

Türk vergi mevzuatı, elde edilen her türlü malvarlığı için veraset ve intikal vergisi öngörüyor. Kripto varlıkların da bu kapsamda mirasçı tarafından beyan edilip vergisinin ödenmesi zorunlu. Mirasçılar, ölümden sonraki belirli süre (Türkiye içinde 4 ay; yurt dışında bazı ülkelerde 6 ay) içinde vergi dairesine beyanname verip kripto varlıkları dahil tüm değerleri bildirmelidir

Türkiye’deki Veraset ve İntikal Vergisi Uygulamaları

Türkiye’de kripto paraları doğrudan düzenleyen kapsamlı bir yasa bulunmasa da, kripto varlıklar “gayri maddi haklar” veya “menkul kıymet benzeri varlıklar” olarak değerlendirilmekte ve veraset ve intikal vergisine tabi tutulmaktadır.¹⁶

Kripto Varlıkların Vergiye Tabi Olması

7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu’na göre, bir kişinin ölümüyle birlikte mal varlığının mirasçıya geçmesi durumunda veraset ve intikal vergisi doğar.¹⁶ Kripto paralar da ekonomik değer taşıyan bir varlık olarak bu kapsamda vergilendirilebilir.¹⁶ Türk hukukunda miras yoluyla geçişe engel özel bir düzenleme bulunmadığından, genel miras hükümlerine tabi olarak mirasçılara intikal eden kripto varlıklar, veraset ve intikal vergisinin konusuna girer.¹⁸

Değerleme Esasları ve Beyan Süreçleri

Vergi matrahı, kripto paraların miras alındığı tarihteki Türk Lirası karşılığı piyasa değeri üzerinden hesaplanır.¹⁶ Vergi oranı, mirasın büyüklüğüne ve mirasçılık derecesine göre %1 ila %30 arasında değişebilir.¹⁶ Beyan süresi genellikle 4 ay olup, mirasçıların bu süre içinde vergi dairesine bildirimde bulunmaları gerekmektedir.¹⁶ Miras bırakanın kripto varlıklarının varlığını ve miktarını tespit etmek, vergi yükümlülüğünün eksiksiz yerine getirilmesi açısından önemlidir, zira varlığı bilinen kripto paraları beyan etmemek vergi ziyaı doğuracaktır.¹⁸

Kripto Varlık Gelir İdaresi Başkanlığı Özelgesi:

Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından verilen bir özelge, konuya ilişkin en net idari görüşü ortaya koymaktadır. Özelgede, Bitcoin varlığının Veraset ve İntikal Vergisi’ne tabi olduğu, mirasçıların bu varlıkları beyannamede göstermeleri gerektiği açıkça belirtilmiştir. Özelgede “Mal” tabirinin “mülkiyete konu olabilen menkul ve gayrimenkul şeylerle mameleke girebilen diğer bütün hakları ve alacakları ifade ettiği” vurgulanmıştır (Özelge, 23.09.2020). Bu görüş, devletin mali idaresinin kripto varlıkları miras yoluyla intikal eden bir malvarlığı değeri olarak kabul ettiğini kesin bir şekilde ortaya koymaktadır.

Uluslararası Yaklaşımlar (ABD, AB, İngiltere, Almanya, İtalya)

Farklı ülkeler, kripto varlıkların vergilendirilmesi ve miras hukukundaki yerini farklı şekillerde ele almaktadır.

1. ABD: Mülk Olarak Sınıflandırma ve Vergilendirme
   ABD’de, vergi amaçları doğrultusunda dijital varlıklar “para” değil, “mülk” olarak kabul edilir.³¹ Internal Revenue Service (IRS), Bitcoin gibi dönüştürülebilir sanal para birimlerini, sabit paraları ve NFT’leri dijital varlık örnekleri olarak listeler.³¹ Kripto varlıklardan elde edilen gelir vergiye tabidir.³¹ Kısa vadeli sermaye kazançları ve kripto gelirleri %37’ye varan oranlarda vergilendirilirken, uzun vadeli sermaye kazançları %0 ila %20 arasında vergilendirilir.³² ABD Emtia Vadeli İşlemler Ticaret Komisyonu (CFTC) ise Bitcoin gibi sanal para birimlerini Emtia Borsası Yasası (CEA) kapsamında emtia olarak kabul etmektedir.³³
2. AB (MiCA ve DLT Pilot Rejimi Etkileri)
   Avrupa Birliği, kripto varlık piyasasını düzenlemek için Kripto Varlık Piyasaları Yönetmeliği (MiCA) ve Dağıtık Defter Teknolojisi (DLT) Pilot Rejimi gibi önemli adımlar atmıştır.³⁴ MiCA, mevcut finansal hizmetler mevzuatıyla düzenlenmeyen kripto varlıkları kapsayan tek tip AB piyasa kuralları getirmektedir.³⁵ Bu düzenleme, şeffaflık, açıklama, yetkilendirme ve işlemlerin denetimi gibi konuları ele alarak piyasa bütünlüğünü ve finansal istikrarı desteklemeyi amaçlar.³⁵ DLT Pilot Rejimi ise, MiFID II kapsamında finansal araç niteliğindeki kripto varlıkların ticareti ve uzlaşması için yasal bir çerçeve sunmaktadır.³⁴ AB genelinde kripto varlıkların vergilendirilmesine yönelik spesifik bir miras vergisi düzenlemesi olmamakla birlikte, sermaye kazancı vergisi ve gelir vergisi gibi genel vergi kuralları uygulanmaktadır.³⁶ Örneğin, Portekiz’de 2023 yılında yeni kripto para vergileri yürürlüğe girmiş; 365 günden az elde tutulan kripto varlıkların satışından elde edilen kısa vadeli sermaye kazançları %28 oranında vergilendirilirken, uzun vadeli kazançlar genellikle vergiden muaftır.³⁷
3. İngiltere: Miras Vergisinde Mülk Olarak Değerlendirme
   Birleşik Krallık’ta, kripto varlıklar vergi amaçları doğrultusunda “mülk” olarak kabul edilir ve bu nedenle Miras Vergisi (Inheritance Tax – IHT) hesaplamalarında kişinin malvarlığına dahil edilir.²⁵ Standart miras vergisi oranı, 325.000 £ eşiğini aşan malvarlıkları için %40’tır.³⁸ Kripto varlıkların değeri, miras bırakanın ölüm tarihindeki piyasa değeri üzerinden belirlenir.³⁸ Miras bırakanın eşine veya medeni partnerine yapılan transferler genellikle miras vergisinden muaftır.³⁸ İngiltere’de ayrıca, kripto varlıkların satışından elde edilen karlar Sermaye Kazançları Vergisi’ne (Capital Gains Tax – CGT) tabidir ve staking veya airdrop gibi faaliyetlerden elde edilen gelirler Gelir Vergisi’ne tabidir.
4. Almanya ve İtalya Örnekleri
   Almanya’da kripto paralar, vergi açısından döviz veya sermaye yatırımı olarak değil, “diğer kişisel ekonomik varlıklar” olarak sınıflandırılır.⁴¹ Eğer kripto para 12 aydan kısa süre içinde satılırsa ve kar 1.000 Euro’dan fazlaysa gelir vergisine tabi olur. Bir yıldan uzun süre elde tutulan kripto varlıkların satışından elde edilen karlar genellikle vergiden muaftır. İtalya’da ise kripto paralar üzerinden elde edilen sermaye kazançları “çeşitli gelir” olarak sınıflandırılır ve mevcut durumda %26 oranında vergilendirilir; ancak 2026’dan itibaren bu oran %33’e yükselecektir. İtalya’da ayrıca, kripto varlıkların değeri üzerinden yıllık %0.2 oranında servet vergisi uygulanır.

Yargı Kararları ve Emsaller 2025

Kripto varlıkların miras hukukundaki yerini belirlemede, yargı kararları önemli bir rol oynamaktadır.

Türkiye’deki İlk Emsal Kararlar

Türkiye’de dijital miras ve kripto paralar konusunda ilk emsal kararlardan biri, Antalya Bölge İdare Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi tarafından 13/11/2020 tarihinde verilen 2020/1149 E. ve 2020/905 K. sayılı karardır.⁴³ Bu karar, vefat eden bir kişinin dijital varlıklarına erişim talebiyle ilgili olup, dijital varlıkların mirasçılara devri konusunda yasal bir belgenin (vasiyetname gibi) sunulması gerektiğine işaret etmiştir. Bu tür kararlar, Türkiye’de dijital mirasın hukuki çerçevesinin oluşmaya başladığını göstermektedir.

Kripto Varlıklar Miras Bırakılabilir ve Terekeye Dahil Edilebilir:

Hukuki Statü ve Terekeye Dahil Olma: Kripto varlıklar, ekonomik bir değer taşıyan ve mülkiyete konu olabilen malvarlığı unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi’nin terekeyi tanımlayan “kişinin öldükten sonra geriye bıraktığı taşınır ve taşınmaz mallarının, hak ve alacaklarının, borç ve yükümlülüklerinin tamamının oluşturduğu malvarlığı” şeklindeki geniş yorumu (AYM, 2014/114 E., 2015/9 K.), kripto varlıkların da bu kapsama dahil olduğunu göstermektedir.

İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/35 E. Kararı:

Nitekim başka bir ilk derece mahkemesi kararı, kripto varlıkların “finansal varlık niteliğinde olduğu” ve Sermaye Piyasası Kanunu kapsamına alındığını belirterek bu varlıkların hukuken tanındığını teyit etmiştir (İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/35 E.).

İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi 2025/42 E. Kararı:

İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi’nde görülen bir davada, davacı, muris babasının kripto varlıklarının tespiti ve tahsili için dava açmıştır. Dava metninde, “müvekkili muris babası …, işi dışında kripto para yatırımlarıyla da ilgilendiği… … de kripto varlıklarının mevcut olduğu“ belirtilmiştir (İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/42 E.). Dava feragatle sonuçlanmış olsa da, bu durum mirasçıların kripto varlıkları terekenin bir parçası olarak gördüğünü ve mahkemeler nezdinde hak arayışına girdiğini göstermesi açısından önemlidir.

Uluslararası Yargı Pratiği ve Gelişmeler

Uluslararası alanda da dijital varlıkların miras yoluyla devrine ilişkin çeşitli yargı kararları bulunmaktadır. Örneğin, ABD’de bir mahkeme, vefat eden bir kişinin Apple ID hesabına erişim talebiyle ilgili davada, dijital varlıkların mirasçılara devri için yasal bir belgenin sunulması gerektiğine karar vermiştir.²⁸ Başka bir ABD davasında ise mahkeme, dijital varlıkların fiziksel varlıklar gibi mirasçılara devredilmesi gerektiğine hükmederek, sosyal medya hesaplarının da miras unsuru olarak kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir.²⁸ Bu kararlar, dijital mirasın yönetiminde vasiyetname gibi belgelerin ve açık talimatların önemini vurgulamaktadır.

Geleceğe Yönelik Beklentiler ve Öneriler

Kripto varlıkların hızla gelişen doğası göz önüne alındığında, miras hukuku alanında geleceğe yönelik önemli beklentiler ve bireyler için pratik öneriler bulunmaktadır.

Yasal Düzenleme İhtiyacı ve Beklentiler

Türkiye’de dijital varlıkların miras yoluyla devrini kolaylaştıracak özel bir yasal düzenleme yapılması gerektiği açıktır.²¹ Mevcut genel miras hükümleri, bu yeni varlık sınıfının kendine özgü zorluklarını tam olarak karşılamakta yetersiz kalabilmektedir. Gelecekte, kripto varlıkların tanımı, mülkiyetin ispatı, erişim hakları ve değerlemesi gibi konularda daha spesifik ve net yasal düzenlemelerin getirilmesi beklenmektedir. Blokzincir tabanlı vasiyetnameler gibi yenilikçi çözümlerin hukuki geçerliliğinin tanınması da önemli bir gelişme olabilir.²¹ Türkiye’nin dijital varlıklar üzerindeki denetimini sıkılaştırma yönündeki adımları (örn. 48 saatlik bekleme süresi, transfer limitleri), bu alandaki yasal çerçevenin sürekli güncelleneceğinin bir göstergesidir.⁴⁴

Bireyler İçin Pratik Öneriler

Kripto varlık sahiplerinin, vefatları durumunda dijital miraslarının sorunsuz bir şekilde intikalini sağlamak için proaktif adımlar atmaları büyük önem taşımaktadır.²⁰

• Kapsamlı Dijital Envanter Oluşturma: Tüm kripto varlıkların (cüzdan adresleri, borsa hesapları, özel anahtarların saklandığı yerler vb.) detaylı bir listesini oluşturmak ve bu listeyi düzenli olarak güncellemek gereklidir.²⁰ Bu envanter, mirasçılara yol gösterici olacaktır.
• Vasiyetnameye Açık Talimatlar Ekleme: Kripto varlıkların vasiyetnameye dahil edilmesi ve bu varlıkların nasıl yönetileceğine dair açık ve net talimatlar verilmesi şarttır.²² Hukuki geçerliliği olan bir vasiyetname, olası anlaşmazlıkları önleyecektir.¹⁵
• Güvenli Anahtar Yönetimi: Özel anahtarların ve diğer erişim bilgilerinin son derece güvenli bir şekilde saklanması ve yalnızca güvenilir kişilerin erişimine açılması esastır.¹⁹ Bu bilgilerin dijital ortamda saklanmasından kaçınılmalı, bunun yerine şifreli fiziksel depolama veya çoklu imza cüzdanları gibi yöntemler tercih edilmelidir.²²
• Dijital Vasiyetname ve Çevrimiçi Araçları Kullanma: Mümkünse, platformların sunduğu dijital miras araçlarından (örn. eski hesap temsilcisi atama) faydalanılmalı ve bu tercihler yasal belgelerle desteklenmelidir.²⁰
• Teknolojiye Hakim Bir Vasi veya Temsilci Atama: Kripto varlıkların yönetimi konusunda en azından temel düzeyde bilgi sahibi bir vasi veya dijital vasi atanması, sürecin daha verimli ilerlemesini sağlayabilir.²²
• Profesyonel Hukuki Danışmanlık Alma: Kripto varlıkların karmaşık yapısı ve hızla değişen hukuki ortam nedeniyle, miras planlaması sürecinde uzman bir hukuk bürosundan danışmanlık almak, hak kayıplarını önlemek ve en güncel yasalara uygun hareket etmek için vazgeçilmezdir.⁸

Nihai Değerlendirmelerimiz

Mevcut hukuki çerçeve ve yargı kararları bir bütün olarak değerlendirildiğinde, kripto varlıkların Türk Medeni Kanunu uyarınca terekeye dahil olduğu ve mirasçılara intikal edebileceği sonucuna varılmaktadır. Kripto varlıklar, para ile ölçülebilen, devredilebilen ve mülkiyet hakkına konu olabilen bir “malvarlığı değeri” niteliğindedir. Yargıtay’ın banka hesapları, hisse senetleri ve diğer menkul değerlere ilişkin yerleşik içtihatları, kıyasen kripto varlıklara da uygulanabilir niteliktedir.

Örneğin, Yargıtay’ın miras sebebiyle istihkak davalarına ilişkin yaklaşımı, murisin ölümünden sonra terekeye ait bir banka hesabından çekilen paranın “mirasta istihkak hükümleri uyarınca değerlendirme yapılarak hüküm kurulması” gerektiğini belirtmektedir (Yargıtay 7. HD, 2023/4552 E.). Aynı mantık, murisin ölümünden sonra onun kripto cüzdanına erişim sağlayarak varlıkları kendi hesabına geçiren bir kişiye karşı mirasçıların açacağı davalar için de geçerli olacaktır.

Temel mesele, bu varlıkların varlığının ispatı ve teknik olarak erişimin sağlanmasıdır. Mirasçıların, murisin e-posta yazışmaları, bilgisayar kayıtları, banka dekontları (kripto borsalarına yapılan transferler) gibi delillerle bu varlıkların mevcudiyetini ispatlaması ve mahkemeler aracılığıyla ilgili kripto para borsalarından bilgi talep etmesi mümkündür.

Sonuç

Kripto varlıklar, dijital finansın geleceğini şekillendirirken, miras hukuku alanında da yeni paradigmalar yaratmaktadır. Türkiye’de ve dünya genelinde bu yeni varlık sınıfının hukuki niteliği ve miras yoluyla intikali konusunda önemli gelişmeler yaşanmakta, ancak hala belirsizlikler devam etmektedir. Türk Medeni Kanunu’nun külli halefiyet ilkesi uyarınca kripto varlıklar miras konusu olabilirken, özel anahtarların yönetimi ve varlıkların tespiti gibi teknik zorluklar, miras sürecini karmaşıklaştırmaktadır.

Sermaye Piyasası Kurulu’nun liderliğinde yapılan son yasal düzenlemeler, kripto varlık hizmet sağlayıcılarını denetim altına alarak piyasada şeffaflık ve güvenliği artırmayı hedeflemektedir. Ancak, dijital mirasın tam anlamıyla güvence altına alınabilmesi için daha spesifik yasal düzenlemelere ihtiyaç duyulmaktadır.

Bireylerin, kripto varlıklarını miras bırakma konusunda proaktif davranmaları, kapsamlı bir dijital envanter oluşturmaları, vasiyetnamelerine açık talimatlar eklemeleri ve güvenli anahtar yönetimi stratejileri uygulamaları hayati önem taşımaktadır. Ayrıca, bu dinamik alanda uzmanlaşmış hukuk profesyonellerinden destek almak, mirasçılar için olası mağduriyetlerin önüne geçmenin en etkili yoludur. Dijital çağın getirdiği bu yeni gerçeklik, hem bireyleri hem de hukuk sistemlerini sürekli öğrenmeye ve adapte olmaya teşvik etmektedir. Bu alandaki gelişmeler yakından takip edilmeli, miras planlaması süreçleri güncel hukuki çerçeveye uygun olarak şekillendirilmelidir.